Türkiye’de Yükseköğretim Kurulu (YÖK), mesleki eğitimin niteliğini yeniden tanımlamayı ve mezunların istihdam sonuçlarını güçlendirmeyi hedefleyen yükseköğretim ölçeğinde kapsamlı bir reform sürecini başlattı. Bu girişimin merkezinde, üniversite pedagojisinin odağına işyeri deneyimini yerleştiren; pratik tecrübeyi sonradan eklenen bir ayrıntı ya da küçük bir staj bileşeni olarak görmeyen İşletmede Mesleki Eğitim modeli bulunuyor. Stratejik yön değişikliği, haziran ortasında resmen duyuruldu; uygulama ise özellikle Gaziantep’te başlayıp, 120 bini aşkın öğrenciyi bu yeni istihdam odaklı dönüşüm programına dahil etmeyi amaçlayan bir çerçeveyle ülke geneline yayılacak şekilde kurgulandı. Bu adım, mezunları teoride güçlü ama rekabetçi modern işgücü piyasasının talep ettiği pratik yetkinliklerden yoksun bırakan geleneksel akademik “silo” anlayışından ayrıştığını da gösteriyor.

Bu yeniden yapılanmanın kalbinde, üniversite eğitiminin belirli aşamalarında öğrenmenin nerede gerçekleştiğine dair köklü bir değişim yatıyor. Önceki uygulamalarda öğrenciler çoğu zaman kısa süreli stajları tamamlamak zorunda kalıyor; bu stajlar derin bir mesleki bütünleşme yerine parçalı bir temas sağlıyordu. Yeni yönergeler, programa dahil olan gruplar için bu kısaltılmış yerleştirme dönemlerini sona erdiriyor ve daha uzun süreli bir katılımı esas alıyor. Buna göre öğrenciler, müfredat gereklilikleri kapsamında en az bir tam akademik dönem boyunca bir işletme ortamında çalışacak; üniversite tarafından kredi ve akademik gözetim alacak. Böylece öğrenenler sadece gözlemci değil, gerçek hayat kısıtlarının işleyişi ve karar alma süreçlerini belirlediği üretim döngülerinin ya da hizmet birimlerinin aktif bir parçası hâline gelecek. Geçiş, mezuniyeti geciktirmeden anlamlı bir uygulama deneyimi kazandırıyor; akademik hazırlık ile profesyonel yeterlilik arasındaki zamanı fiilen kısaltıyor.

Modelin başarısı, yükseköğretim kurumları ile sanayi paydaşları arasındaki iş birliğine büyük ölçüde bağlı. YÖK Başkanı Özvar, Türkiye’nin sanayicilerine doğrudan bir çağrı yaparak, sorumluluk alanlarındaki meslek yüksekokullarının hem yönetim yapılarının hem de müfredatlarının birlikte şekillendirilmesine davet etti. Bu açık davet, üniversitelerin mezun istihdamına odaklı bir eğitimi, mezunları istihdam eden aktörlerden bağımsız biçimde tasarlayamayacağı görüşünü ortaya koyuyor. Sektör liderlerine müfredat içeriğinde söz hakkı tanınmasıyla, sınıfta öğretilen teknik standartların ülke genelindeki fabrika sahalarında ya da hizmet merkezlerinde karşılığı olan güncel üretim ihtiyaçları ve teknolojik imkânlarla uyumlu hâle gelmesi hedefleniyor. Beklenti, ortak yönetimin; eğitim sağlayıcıları ile işletme yöneticilerinin meslek yüksekokullarını yalnızca bir “yetenek hattı” olarak değil, kısa vadeli personel ihtiyacını karşılayan bir mekanizma yerine uzun vadeli karşılıklı ekonomik kalkınma ve beceri optimizasyonuna adanmış iş birliği ekosistemleri olarak görmesini teşvik edeceği yönünde.

Bu reform, Türk yükseköğretiminde genel kalite göstergelerini yükseltmeyi hedefleyen daha geniş bir stratejinin parçası olmanın yanı sıra, genç işsizliği kaygılarına da hedefli bir yapısal müdahale ile yanıt verme iddiası taşıyor. İşbaşı eğitim dönemine girecek öğrenci sayısı için dile getirilen 120 bin rakamı, her yıl mezuniyetle birlikte binlerce kişiyi etkileyecek ölçekte bir dönüşüme işaret ediyor. Mesleki programların ötesinde, bu eğitim değişimlerini desteklemek üzere altyapı genişlemesi ve yeni fakülte yapılanmalarına dair eş zamanlı duyurular da yapıldı. Örneğin son iletişimlerde, GİBTÜ gibi belirli kurumlar için olumlu gelişmelerin altı çizildi; Diş Hekimliği gibi yeni fakültelerin kurulması, yükseköğretim sunum sistemlerinde genel kalite iyileştirmeleriyle birlikte ilerliyor. Bu paralel adımlar, mesleki işgücü uyumunun daha geniş akademik gelişim ve kurumsal kapasite artırımıyla yan yana yürüdüğü; sağlık bilimleri dahil farklı alanlarda yükseköğretim sisteminin bütüncül biçimde büyümesini hedefleyen, tekil sorunlara “silo” çözümler üretmek yerine kapsamlı bir yaklaşım benimsendiğini gösteriyor.

Öğrencilerin kampüs ortamından doğrudan işleyen işletme sahalarına taşınmasının, mezun hazırlığı ve işgücü piyasasının akışkanlığı açısından sonuçları oldukça derin. İş yaşamı içinde geçirilecek asgari bir dönem zorunluluğu, mezunların mezuniyet sonrası kariyerlerine tam zamanlı başlamadan önce profesyonel beklentilere uyum sağlayabilecekleri bir “tampon alan” oluşturuyor. Bu yapı, işverenler için iş başı eğitim maliyetlerini düşürmeyi; aynı zamanda yerel beceri uyumsuzluğu algısı ya da kariyer ilerlemesinin görünürlüğü gibi nedenlerle yurtdışına yönelme riski taşıyan nitelikli işgücünün Türkiye’de kalma oranını artırmayı amaçlıyor. Politika yapıcıların beklentisi, şirketlerin yeni işe alınanlardan anında üretken katkı beklediği bir ortamda, işe alım sonrası uzun yeniden eğitim döngülerine ihtiyaç duymadan ekonomik dalgalanmalara ve teknolojik gelişmelere hızla uyum sağlayabilen daha dayanıklı bir ulusal işgücü yaratılması.

Son tahlilde YÖK’ün girişimi, salt akademik birikim yerine iş ile bütünleşik öğrenmeyi önceleyen; sektörle entegrasyonun, geleneksel mezuniyet ölçütlerinin tek başına sağlayabileceğinden daha sürdürülebilir istihdam sonuçları üreteceğine dair hesaplı bir risk olarak okunabilir. Gaziantep’te başlatılması, güçlü sanayi altyapısıyla ulusal ölçeğe geçişten önce bu protokollerin denenmesi için elverişli bir zemin sunduğu kadar, sembolik bir tercihi de temsil ediyor. Başarıyla uygulanması hâlinde bu dönüşüm, uzun süredir Türkiye’de eğitim reformlarının kronik sorunu olan üniversite çıktısı ile işgücü piyasası talebi arasındaki kalıcı boşluğu kapatmayı hedefliyor. 2026 boyunca izleyen dönemlerde idari çerçeveler netleştikçe, modelin etkinliği muhtemelen hem öğrencilerin pratikte işe yararlılık algılarına dayalı memnuniyet ölçütleriyle hem de bu işyeri eğitim döngülerini tamamlayıp mezun olduktan sonra kendi alanlarında işe yerleşme oranlarına ilişkin nesnel verilerle değerlendirilecek.

◆