Türk tarım ekonomisinin karmaşık ekosisteminde, bazı döngüler mevsimlerin dönüşü kadar güvenilirdir. On yıllardır yumurta piyasası, “Mayıs çukuru” olarak bilinen öngörülebilir bir ritimle işler. Hava ısındıkça ve ilkbaharın sonuna doğru yumurtaya doğal talep gevşedikçe, fiyatların tarihsel olarak geri çekilmesi; tüketiciye mevsimlik bir nefes alanı açması beklenir. Ne var ki Mayıs 2026’ya ait güncel piyasa verileri, bu yerleşik normla keskin bir çelişki sunuyor. Beklenen düşüş yerine, Türkiye’nin en önemli üretim havzalarında üretici fiyatları sıçradı. Bu anomali, yüksek enflasyon ortamında mevsimsel fiyatlama mekanizmalarının istikrarını tüketicilere ve sektör analistlerine yeniden sorgulatıyor. Sapma, yalnızca istatistiksel bir uç değer değil; mevsimsel talep ile fiyat arasındaki geleneksel ilişkinin temelinden değiştiğine işaret eden bir sinyal.

Geleneksel modeldeki bozulma, kilit bölgesel piyasalardan derlenen verilerde açıkça görülüyor. Ülke arzının büyük kısmının çıktığı Kayseri ve Afyon gibi başlıca üretim merkezlerinde, üretici fiyatları kalıcı bir yükseliş eğilimi sergiledi. Raporlara göre 6 Nisan ile 18 Mayıs arasında üretici düzeyindeki fiyatlar yüzde 20 ile 40 arasında arttı. Bu tablo, aynı bölgelerin bu zaman aralığında normalde değer kaybı yaşaması beklentisiyle keskin biçimde zıtlaşıyor. Değişim, ısınan havanın talep üzerindeki alışıldık yatıştırıcı etkisinin, başka ekonomik faktörler tarafından bastırıldığını düşündürüyor. Çiftçiler, tüketimin azalacağı sıcak aylarda daha düşük fiyat beklerken, veriler maliyetlerin mevsimsel talep kaymasının telafi edebileceğinden daha hızlı yükseldiğini gösteriyor.

Bugünkü yukarı yönlü hareket, yılın daha erken döneminde başlayan belirgin bir oynaklık sürecinin ardından geliyor. Ramazan döneminde temel gıda kalemlerinde ciddi fiyat artışları görüldü; yumurta fiyatlarının 270-280 TL bandında seyrettiği bildirildi. Daha sonra bazı sektör temsilcileri yüzde 55’e varan düşüşler gördüklerini öne sürse de, bu bahara hâkim anlatı, baskının sürdüğü yönünde oldu. Mayıs çukurunun ortaya çıkmaması, piyasaların baharın gelişiyle vaat ettiği rahatlamanın gerçekleşmediği anlamına geliyor. Sonuç olarak, temel protein kaynaklarına ilişkin tüketici fiyat endeksi, enflasyon sıçramalarını genellikle törpüleyen olağan mevsimsel serinlemeye rağmen baskı altında kalmayı sürdürüyor. Mevsimsel beklenti ile fiili piyasa davranışı arasındaki kopukluk, hem stok planlaması yapan üreticiler hem de hane bütçesini yönetmeye çalışan tüketiciler için belirsizlik yaratıyor.

Sektör temsilcileri, bu düzensizliğe yer yer hayal kırıklığıyla dikkat çekiyor. Takvim örüntülerini izleyen mevsim uzmanları, mayısta görülmesi beklenen olgunun çok daha erken hissedildiğini ya da planlandığı gibi hiç gerçekleşmediğini söylüyor. Bir sektör temsilcisi, “Mayıs çukuru deniyor ama baskı daha şubatta hissedildi” yorumunu paylaştı. Bu da kök nedenlerin yalnızca mevsimsel değil, muhtemelen yapısal ya da finansal olduğuna işaret ediyor. Mevsimler değişirken fiyat mekanizması sıfırlanmıyorsa, üretim girdilerinden kaynaklanan maliyet yansımaları ya da kur dalgalanmalarının, bahar fiyatlamasını normalde belirleyen talep esnekliğinin önüne geçtiği anlaşılır. Piyasa, adeta mevsimsel reseti atlayarak, fiyatların normalde doğal biçimde dengelenmesi gereken dönemin ortasına kadar yüksek kalmasına yol açtı.

Bu kırılan takvimin daha geniş ekonomi açısından sonuçları da önemli. Yumurta temel bir üründür; hane bütçesinde enflasyonun bir göstergesi olarak sıkça kullanılır. Fiyatı ilkbaharda düzeltme göstermediğinde, enflasyon baskılarının döngüsel değil yapışkan olduğu sinyali alınır. Haneler için bu, beklenen mevsimlik nefes alanının yokluğu demektir. Üretici fiyatları ile tüketicinin erişebilirliği arasındaki uçurum, üreticilerin artan girdi maliyetlerini öne sürmesine karşın tüketicilerin alışıldık Ramazan sonrası düşüş olmadan kalıcı yüksek fiyatlarla karşılaşması nedeniyle tartışma konusu olmayı sürdürüyor. Talep teorik olarak yumuşayabilecek olsa bile fiyat artışının direnç göstermesi, arzın kısıtlı olduğu ya da maliyetlerin esnekliğe kapalı olduğu bir piyasaya işaret ediyor. Bu davranış, temel gıda ürünlerinin değerinin yıllık tüketim örüntülerine göre kendiliğinden düzeldiği varsayımını zorluyor.

Önümüzdeki döneme bakıldığında, normdan bu sapma piyasa istikrarı için bir uyarı işareti niteliğinde. Analistler, mevcut koşullarda standart mevsimsel ayarlamaların fiyatları öngörmede artık yeterli araçlar olmayabileceğini belirtiyor. Yıl ilerledikçe, fiyat seviyelerinin yataylaşarak dengelenip dengelenmeyeceği ya da mevsimsel bir reset olmaksızın yukarı yönlü seyrini sürdürüp sürdürmeyeceği sorusu gündemde kalıyor. Mayıs çukurunun gerçekleşmemesi, geleneksel mevsim davranışlarının kalıcı ekonomik baskılar tarafından gölgede bırakıldığı yeni bir piyasa dinamiğine işaret ediyor. Bu maliyetleri sürükleyen temel unsurlar değişmedikçe, bir zamanlar garanti sayılan mevsimsel rahatlamanın zor bulunur kalması ve Türkiye piyasasının bahar mevsimine yaklaşımını kökten değiştirmesi beklenmeli. Bu eğilimin kalıcılığı, gelecekte politika ve piyasa stratejilerinin, mevsim normlarının artık güvenilir ekonomik göstergeler olmayabileceği yeni bir gerçekliği hesaba katmasını gerektiriyor.

◆